ພຣະທາດເມືອງພອນ ຕັ້ງຢູ່ທິດຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ, ຫ່າງຈາກຕົວເມືອງທ່າແຂກປະມານ 25 ກິໂລແມັດ ເປັດທາດຂະໜາດນ້ອຍ ສູງ 10 ກວ່າແມັດ ກວ້າງ 3,50 ແມັດມົນທົນ. ທີ່ຕັ້ງພຣະທາດໜ່ວຍນີ້ບໍ່ຫ່າງຈາກຖ້ຳພຣະຈັນພໍເທົ່າໃດ ແຕ່ກ່ອນພຣະທາດນີ້ຫຸ້ມຫໍ່ດ້ວຍປ່າດົງຕຶບໜາ ມີພູອ້ອມທັງ 3 ດ້ານຄື: ດ້ານເໜືອ, ດ້ານຕາເວັນອອກ ສ່ວນດ້ານໃຕ້ມີທາງອອກເລາະແຄມຜາສູງ ທັງສອງດ້ານຂ້າມສາຍນ້ຳໂດນ ມາຮອດທາງເລກທີ 12 .

ຊາວບ້ານທີ່ດຳລົງຊີວິດຢູ່ໃນເຂດທາດເມືອງພອນ ປະກອບດ້ວຍຫຼາຍເຜົ່າຄື: ເຜົ່າແຊກບ້ານທອກ-ນາຍໍ, ເຜົ່າໄທຊຳ, ໄທຍໍ້, ບ້ານກົກຕ້ອງ-ຜ່າແຫຼມ, ນາເຊ, ບ້ານມ່ວງ, ບ້ານດອຍ ເຊິ່ງປະກອບອາຊີບ ເຮັດນາ, ເຮັດໄຮ່, ຫາປາ ລ່າສັດເປັນອາຊີບມາແຕ່ສະໄໝປູ່ຍ່າຕາຍາຍ.

ຕາມການບອກເລົ່າຂອງຜູ້ເຖົ້າລັກບ້ານ ແລະ ຄູບາອາຈານໃນເຂດບ້ານໃກ້ຄຽງທີ່ໄດ້ພາກັນ ບູລະນະຮັກສາພຣະທາດເມືອງພອນສືບກັນມາວ່າ: ກ່ອນໜ້ານີ້ 200 ປີ ຊົນເຜົ່າແຊກ, ໄທຊຳ, ຍໍ້, ຖືກເສິກໄທກວາດໄປຢູ່ຝັ່ງນ້ຳຂອງເບື້ອງຂົວ ຕໍ່ມາຈຶ່ງໄດ້ມີເຈົ້າລາວວຽງຈັນ(ເຈົ້າລາຊະວົງ) ໄດ້ປ່າວເຕືອນ ໃຫ້ຄົນລາວຜູ້ທີ່ຢາກກັບບ້ານເກົ່າກໍ່ໃຫ້ກັບເມື່ອນຳເພິ່ນ.

ແມ່ເຖົ້າ ມັດທີ ຢູ່ບ້ານຜາແຫຼມ ອາຍຸ 90 ປີ (ປັດຈຸບັນເສຍຊີວິດໄປແລ້ວ) ກໍ່ເປັນຜູ້ໜຶ່ງທີ່ເປັນນັກສະແຫວງບຸນ ແລະ ຮູ້ຈັກຄວາມເປັນມາຂອງພຣະທາດເມືອງພອນ: ແຕ່ກ່ອນພຣະທາດນີ້ເປັນເສົາຫີນທຳມະດາ ຕໍ່ມາມີພຣະກຳມະຖານ 2 ອົງໄດ້ເດີນທາງມາ ແລະ ເຫັນຖ້ຳພຣະຈັນກວ້າງ ແລະ ເໝາະສົມໃນການປະຕິບັດຄອງວິປັດສະນາກຳມະຖານ ຈຶ່ງໄດ້ນຳພາຊາວບ້ານ ສ້າງເສີມພຣະທາດຂຶ້ນ ພາຍຫຼັງພຣະທັງສອງຕົນໜີແລ້ວ ທາດນີ້ກໍ່ເສົ້າໝອງ ມາໄດ້ຫຼາຍປີຕໍ່ມາ ຊາວບ້ານໄດ້ສະຫງວນເປັນເຂດບູຊາທີ່ສັກສິດ ຫ້າມຕັດໄມ້ທຳລາຍປ່າ ພ້ອມສັດສາວາສິ່ງຕ່າງໆ ເພື່ອໃຫ້ກາຍເປັນທີ່ເຄົາລົບນັບຖືຂອງຊາວບ້ານ ກໍ່ຄືຊາວຕ່າງປະເທດທີ່ເຂົ້າມາທ່ຽວຊົມພຣະທາດແຫ່ງນີ້.